Reglim düzensiz mi? Ne zaman doktora gitmeliyim?

Reglin bazen 28 günde, bazen 50 günde mi geliyor? Bunu yaşayan tek kişi sen değilsin. Düzensiz döngüler çok yaygın ve çoğu zaman anlaşılabilir bir nedeni var. Bu yazıda hangi döngünün "düzensiz" sayıldığını, uzun araların neden önemli olduğunu ve ne zaman doktora gitmen gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.

Kısaca: İlk reglinden üç yıl sonra 21 günden kısa ya da 35 günden uzun döngüler düzensiz sayılır ve tek bir döngünün 90 günü geçmesi doktora gitmek için yeterli bir nedendir. Düzensiz regl PCOS'un en sık belirtilerinden biridir ama tek nedeni değildir. Reglini düzenli kaydetmek, doktorunla konuşurken elindeki en güçlü veridir.

Döngü nasıl işler?

Döngü, bir reglin ilk gününden bir sonraki reglin ilk gününe kadar geçen süredir. Döngünün ortasına doğru yumurtalıklardan biri bir yumurta bırakır. Buna yumurtlama (ovulasyon) denir.

Yumurtlamadan sonra vücut progesteron adlı bir hormon üretir. Progesteron, rahim iç zarını olası bir gebeliğe hazırlar. Gebelik olmazsa progesteron düşer ve rahim iç zarı dökülür. İşte bu, regldir.

PCOS'ta hormon dengesi yumurtlamayı sık sık aksatabilir. Yumurtlama olmayınca progesteron da yükselmez; regl gecikir ya da hiç gelmez. Bu yüzden düzensiz döngü, PCOS tanısındaki üç ölçütten biridir [1]. PCOS, üreme çağındaki kadınların yaklaşık %8–13'ünü etkiliyor ve dünyada etkilenenlerin %70'e varan kısmı henüz tanı almamış durumda [2]. Yani döngünü tanımak, kendi sağlığını tanımanın önemli bir parçası.

Hangi döngü düzensiz sayılır?

2023 Uluslararası PCOS Kılavuzu, ilk reglden bu yana geçen süreye göre şu sınırları kullanıyor [1]:

Yetişkinlerde tanı

Düzensiz döngü tek başına PCOS demek değil. Yetişkinlerde tanı için şu üç ölçütten ikisi gerekir [1]:

1. Düzensiz döngü ya da yumurtlama sorunu
2. Androjen fazlalığı: belirgin tüylenme, inatçı akne gibi belirtiler ya da kan testinde yüksek değerler (androjenler, kadınlarda da az miktarda bulunan "erkeklik hormonları"dır)
3. Ultrasonda polikistik yumurtalık görünümü ya da yüksek AMH (yumurtalık rezervini gösteren bir kan testi)

Önce benzer belirtilere yol açan diğer nedenlerin dışlanması gerekir. Düzensiz döngün ve androjen fazlalığın varsa ultrason ya da AMH testine gerek kalmaz [1].

Ergenlikte tanı

Ergenlikte ilk yıllarda düzensizlik normal olduğu için kurallar farklı. Gençlerde hem düzensiz döngü hem de androjen fazlalığı birlikte aranır; ultrason ve AMH kullanılmaz [1].

Uzun süre regl olmamak neden önemli?

Yumurtlama olmadığında rahim iç zarı, onu dengeleyen progesteron olmadan östrojen hormonunun etkisinde kalır. Zamanla bu, rahim iç zarının kalınlaşması riskini artırır.

Bir meta-analizde (birçok çalışmanın sonuçlarını birleştiren analiz) PCOS'lu kadınlarda rahim iç zarı (endometriyum) kanseri riskinin yaklaşık 2–3 kat yüksek olduğu bulundu [3]. Bu kulağa korkutucu gelebilir, ama mutlak risk yine de düşük. Kılavuz herkese rutin tarama önermiyor [1]. Yine de uzun süre regl olmamak ya da beklenmedik kanamalar, doktorunla mutlaka konuşman gereken konular.

İyi haber şu: düzensiz döngü için seçenekler var. Kılavuzda düzensiz döngü ve androjen fazlalığı için ilk sıradaki tedavi kombine doğum kontrol hapı [1]. Senin için hangisinin uygun olduğuna doktorunla birlikte karar verebilirsin.

Sadece PCOS değil

Düzensiz reglin başka nedenleri de olabilir. Doktorun bunları ayırt etmek için genellikle kan testleri ister. Sık görülen nedenler:

• Gebelik: Regl gecikmesinde ilk akla gelmesi gereken neden.
• Tiroid sorunları: Tiroid bezinin az ya da çok çalışması döngüyü etkileyebilir.
• Prolaktin yüksekliği: Süt salgısıyla ilgili bu hormonun yükselmesi yumurtlamayı baskılayabilir.
• Düşük enerji, stres ve yoğun egzersiz: Vücut uzun süre yeterli enerji alamadığında, yoğun stres ya da çok ağır antrenman altında beyin yumurtlamayı yavaşlatabilir ve regl durabilir [4].
• İlaçlar ve hormonal yöntemler: Bazı ilaçlar ya da doğum kontrol yöntemini bırakmak döngüyü bir süre değiştirebilir.

Son madde tıpta "fonksiyonel hipotalamik amenore" olarak bilinir. Hipotalamus, beynin hormonları yöneten bölgesidir. Bu durum bazen PCOS'a benzer görünür, ama yaklaşım farklıdır. Bu yüzden doğru tanı önemli.

Ne zaman doktora gitmelisin?

• 90 günden uzun süredir regl olmadıysan
• Döngülerin sürekli 21 günden kısa ya da 35 günden uzunsa
• Yılda 8'den az regl oluyorsan
• Regl 7 günden uzun sürüyorsa ya da çok yoğunsa
• İki regl arasında ya da ilişki sonrası kanama oluyorsa
• Döngünde ani ve açıklanamayan bir değişiklik olduysa
• Düzensiz döngüye ek olarak belirgin tüylenme, inatçı akne ya da saç dökülmesi varsa

Çok yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma hissi ya da şiddetli karın ağrısı varsa beklemeden acil yardım al.

Pratikte neler yapabilirsin?

1. Reglini kaydet: Başlangıç gününü, kaç gün sürdüğünü ve yoğunluğunu not et. Birkaç ay sonra örüntüler kendiliğinden ortaya çıkar.
2. Belirtilerini not al: Akne, tüylenme, ruh hali, uyku ve ağrı gibi değişiklikleri de kaydet.
3. Görüşmeye hazırlan: Son 3–6 döngünü, kullandığın ilaç ve takviyeleri ve sormak istediğin soruları önceden yaz.
4. Yeterli beslen: Çok kısıtlayıcı diyetler vücudu enerji tasarrufuna zorlayıp döngüyü daha da bozabilir [4].
5. Hareketi dengede tut: Düzenli hareket iyi gelir; ama dinlenmeden çok yoğun antrenman da döngüyü etkileyebilir [4].
6. Kendine nazik ol: Düzensiz döngü senin suçun değil. Sorular sormak ve ikinci bir görüş istemek senin hakkın.

Sık sorulan sorular

Düzensiz regl her zaman PCOS mu demek?

Hayır. Tiroid sorunları, prolaktin yüksekliği, stres ve yetersiz enerji gibi pek çok neden döngüyü bozabilir. PCOS tanısı için başka ölçütler de gerekir ve diğer nedenlerin dışlanması şarttır [1].

Doğum kontrol hapı kullanırken döngümü nasıl değerlendiririm?

Hap kullanırken görülen kanama, hapın düzenlediği bir kanamadır ve kendi doğal döngünü yansıtmaz. Yani düzenli kanaman olması, altta yatan bir durum olmadığı anlamına gelmez. Tanı ya da takip için hapı ne zaman ve nasıl bırakman gerektiğini doktorunla konuş.

Düzensiz regl, gebe kalamayacağım anlamına mı gelir?

Hayır. Yumurtlama seyrek olabilir ama tamamen yok demek değildir; bu yüzden düzensiz döngü güvenilir bir korunma yöntemi de sayılmaz. Gebelik planlıyorsan doktorunla erkenden konuş; kılavuzda yumurtlamayı uyarmak için ilk sıradaki ilaç letrozol [1].

Kayıt tutmak gerçekten işe yarar mı?

Evet. "Reglim düzensiz" demek yerine "son altı ayda döngülerim 38 ile 70 gün arasında sürdü" diyebilmek, doktorunun durumu çok daha hızlı değerlendirmesini sağlar. Kayıtların, zaman içindeki değişimi görmeni de kolaylaştırır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için doktoruna danış.

Kaynaklar

1. Teede HJ ve ark. 2023 International Evidence-based Guideline for PCOS. Fertil Steril. 2023; 120(4): 767-793. PubMed
2. World Health Organization. Polycystic ovary syndrome – Fact sheet. 2023. WHO
3. Barry JA, Azizia MM, Hardiman PJ. Risk of endometrial, ovarian and breast cancer in women with PCOS: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod Update. 2014; 20(5): 748-758. PubMed
4. Gordon CM ve ark. Functional Hypothalamic Amenorrhea: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017; 102(5): 1413-1439. PubMed