Düzensiz Regl: Ne Zaman Doktora Gitmelisin?

Regl döngüsünün düzensiz sayılıp sayılmadığı, iki regl arasındaki süreye ve ilk reglinden bu yana kaç yıl geçtiğine bağlıdır. Düzensizlik PCOS'un sık görülen belirtilerinden biridir, ancak tek başına PCOS tanısı koydurmaz. Uzun süre regl olmamak, yoğun kanama ve döngüde açıklanamayan değişiklikler değerlendirilmelidir.

Regl döngüsü nasıl işler?

Döngü, bir reglin ilk gününden bir sonraki reglin ilk gününe kadar geçen süredir. Yumurtlamanın gerçekleştiği bir döngüde, yumurtalıklardan biri bir yumurta bırakır. Buna yumurtlama, tıbbi adıyla ovulasyon denir. Yumurtlama genellikle döngünün ortalarına doğru gerçekleşir; zamanı döngüden döngüye değişebilir.

Yumurtlamadan sonra progesteron hormonu yükselir ve rahim iç zarını olası bir gebeliğe hazırlar. Gebelik oluşmazsa progesteron düşer, rahim iç zarı dökülür ve regl başlar.

Polikistik over sendromunda (PCOS) hormonal değişiklikler yumurtlamayı sık sık aksatabilir. Yumurtlama olmadığında progesteronda beklenen yükseliş gerçekleşmez; regl gecikebilir ya da hiç gelmeyebilir. Bu nedenle düzensiz döngü veya yumurtlama sorunu, PCOS tanısında değerlendirilen üç ölçütten biridir [1].

PCOS, üreme çağındaki kadınların yaklaşık %8–13'ünü etkiler. Dünya genelinde PCOS'u olanların %70'e varan bölümü henüz tanı almamıştır [2].

Hangi döngü düzensiz sayılır?

2023 Uluslararası PCOS Kılavuzu, ilk reglden bu yana geçen süreye göre şu sınırları kullanır [1]:

İlk yıl düzensizliğin beklenebilmesi, çok yoğun kanama veya şiddetli ağrı gibi belirtilerin göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Düzensizlik PCOS tanısı için yeterli mi?

Yetişkinlerde tanı

Düzensiz döngü tek başına PCOS anlamına gelmez. Benzer belirtilere yol açan diğer nedenler dışlandıktan sonra, yetişkinlerde şu üç ölçütten en az ikisi aranır [1]:

1. Düzensiz döngü veya yumurtlama sorunu.
2. Androjen fazlalığı: Belirgin tüylenme ve inatçı akne gibi belirtiler ya da kan testlerinde yüksek androjen değerleri. Androjenler, yaygın olarak “erkeklik hormonları” diye bilinse de kadınlarda da doğal olarak bulunan hormonlardır.
3. Ultrasonda polikistik yumurtalık görünümü veya bunu değerlendirmek için kullanılan AMH testinde yüksek değerler. AMH, yumurtalık rezervinin değerlendirilmesinde de kullanılan bir kan testidir; tek başına PCOS tanısı koydurmaz.

Düzensiz döngü ve androjen fazlalığı birlikte varsa tanı için ultrason veya AMH testine gerek kalmaz [1].

Ergenlikte tanı

Ergenlikte, özellikle ilk yıllarda, döngü düzensizliği beklenebildiği için tanı yaklaşımı farklıdır. İlk reglden bu yana geçen süreye göre değerlendirilen düzensiz döngü ile androjen fazlalığının birlikte bulunması gerekir. Ergenlerde PCOS tanısı için ultrason ve AMH kullanılmaz [1].

Uzun regl araları neden önemli?

Yumurtlama olmadığında rahim iç zarı, progesteronun dengeleyici etkisi olmadan östrojenin etkisinde kalabilir. Bu durum zamanla rahim iç zarının kalınlaşması riskini artırır.

Bir meta-analizde, yani birden fazla çalışmanın sonuçlarını birleştiren analizde, PCOS'u olan kadınlarda rahim iç zarı (endometriyum) kanseri riskinin yaklaşık 2–3 kat daha yüksek olduğu bildirilmiştir [3]. Bununla birlikte, mutlak risk, yani kişinin bu kanseri geliştirme olasılığı, düşüktür. Kılavuz, PCOS'u olan herkese rutin endometriyum kanseri taraması önermez [1].

Uzun süre regl olmamak veya beklenmedik kanamalar yaşamak, doktorunla görüşmen gereken durumlardır. Kılavuzda, PCOS'a bağlı düzensiz döngü ve androjen fazlalığı belirtileri için ilk seçenek ilaç tedavisi kombine doğum kontrol hapıdır [1]. Bu tedavinin sana uygun olup olmadığına doktorunla birlikte karar verebilirsin.

PCOS dışındaki olası nedenler

Doktorun, düzensizliğin nedenini ayırt etmek için belirtilerini ve kullandığın ilaçları değerlendirir; genellikle kan testlerinden de yararlanır. Olası nedenler şunlardır:

• Gebelik: Regl gecikmesinde ilk değerlendirilmesi gereken nedenlerden biridir.
• Tiroid sorunları: Tiroid bezinin az veya çok çalışması döngüyü etkileyebilir.
• Prolaktin yüksekliği: Süt üretiminde rol alan bu hormonun yükselmesi yumurtlamayı baskılayabilir.
• Yetersiz enerji alımı, stres ve yoğun egzersiz: Uzun süre yeterli enerji alamamak, yoğun stres veya çok ağır antrenman, beynin yumurtlamayı düzenleyen hormonal sinyallerini baskılayabilir ve reglin durmasına yol açabilir [4].
• İlaçlar ve hormonal doğum kontrol yöntemleri: Bazı ilaçlar, hormonal yöntemler veya bu yöntemleri bırakmak döngüyü bir süre değiştirebilir.

Yetersiz enerji alımı, stres veya yoğun egzersizle ilişkili olarak reglin durması, fonksiyonel hipotalamik amenore olarak adlandırılabilir [4]. Hipotalamus, beynin hormonları yöneten bölgelerinden biridir. Bu durum bazen PCOS'a benzer görünebilir, ancak tedavi yaklaşımı farklıdır.

Ne zaman doktora gitmelisin?

Şu durumlarda değerlendirme için randevu al:

• 90 günden uzun süredir regl olmadıysan. İlk reglinden bir yıldan fazla zaman geçtiyse tek bir döngünün bu süreyi aşması bile kılavuzdaki düzensizlik ölçütlerinden biridir [1].
• İlk reglinden üç yıldan fazla zaman geçtiği hâlde döngülerin sürekli 21 günden kısa veya 35 günden uzunsa ya da yılda 8'den az regl oluyorsan. İlk reglinden bu yana 1–3 yıl geçtiyse sınırlar 21 ve 45 gündür [1].
• Reglin 7 günden uzun sürüyorsa veya kanaman çok yoğunsa.
• İki regl arasında ya da ilişki sonrasında kanama oluyorsa.
• Döngünde ani ve açıklanamayan bir değişiklik olduysa.
• Düzensizliğe belirgin tüylenme, inatçı akne veya saç dökülmesi eşlik ediyorsa.

Çok yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma hissi veya şiddetli karın ağrısı varsa beklemeden acil yardım al.

Döngünü takip etmek ve görüşmeye hazırlanmak

Regl kayıtları, düzensizliğin ne zaman başladığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini görmeyi kolaylaştırır. “Reglim düzensiz” demek yerine “Son altı ayda döngülerim 38 ile 70 gün arasında sürdü” diyebilmek, doktorunun değerlendirmesine yardımcı olur.

1. Regl bilgilerini kaydet: Başlangıç gününü, kaç gün sürdüğünü ve kanamanın yoğunluğunu not et. Birkaç aylık kayıt, döngündeki düzeni veya değişkenliği gösterebilir.
2. Eşlik eden belirtileri yaz: Akne, tüylenme, ruh hâli, uyku ve ağrıdaki değişiklikleri de kaydet.
3. Randevu öncesinde hazırlan: Son 3–6 döngünün bilgilerini, kullandığın ilaç ve takviyeleri ve sormak istediğin soruları bir araya getir. Ancak değerlendirme gerektiren bir belirti varsa kayıt biriktirmek için başvurunu erteleme.
4. Yeterli beslenmeye dikkat et: Çok kısıtlayıcı diyetler enerji yetersizliğine yol açarak döngüyü daha da bozabilir [4].
5. Egzersiz ve dinlenmeyi dengele: Düzenli hareket yararlıdır; dinlenmeye yeterince zaman ayırmadan yapılan çok yoğun antrenman ise döngüyü etkileyebilir [4].

Doktoruna tanı ve tedavi seçenekleri hakkında soru sorabilir, gerek duyarsan ikinci bir görüş alabilirsin.

Doğum kontrol hapı kullanırken

Hap kullanırken görülen kanama, ilacın etkisiyle düzenlenir ve doğal döngünü yansıtmaz. Bu nedenle düzenli kanaman olması, altta yatan bir durum bulunmadığını göstermez. Tanı veya takip için hapı bırakmanın gerekip gerekmediğini, gerekiyorsa ne zaman ve nasıl bırakacağını doktorunla konuş.

Düzensiz döngü ve gebelik

Düzensiz regl, gebe kalamayacağın anlamına gelmez. Yumurtlama seyrekleşmiş olabilir; bu, hiç yumurtlama olmadığı anlamına gelmez. Düzensiz döngü bir korunma yöntemi değildir.

Gebelik planlıyorsan doktorunla erken görüş. PCOS'a bağlı yumurtlama sorunu nedeniyle gebe kalamayan ve başka bir infertilite nedeni bulunmayan kişilerde, kılavuzun yumurtlamayı uyarmak için önerdiği ilk seçenek ilaç letrozoldür [1]. Bu tedavinin gerekip gerekmediği ve uygunluğu hekim değerlendirmesiyle belirlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için doktoruna danış.

Kaynaklar

1. Teede HJ ve ark. 2023 International Evidence-based Guideline for PCOS. Fertil Steril. 2023; 120(4): 767-793. PubMed
2. World Health Organization. Polycystic ovary syndrome – Fact sheet. 2023. WHO
3. Barry JA, Azizia MM, Hardiman PJ. Risk of endometrial, ovarian and breast cancer in women with PCOS: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod Update. 2014; 20(5): 748-758. PubMed
4. Gordon CM ve ark. Functional Hypothalamic Amenorrhea: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017; 102(5): 1413-1439. PubMed